E-book: format i wymagania dostępności

EPUB płynny czy ze stałym układem?

EPUB to format publikacji elektronicznej, który może zawierać uporządkowany tekst, ilustracje i nawigację. W odmianie reflowable, czyli z płynnym układem, treść dopasowuje się do ekranu i ustawień czytelnika. Powiększenie liter zmienia podział tekstu, więc nie ma jednej niezmiennej liczby stron. Taki sposób czytania dobrze odpowiada powieściom, wspomnieniom i wielu książkom opartym przede wszystkim na tekście.

Fixed layout oznacza układ stały, w którym położenie elementów jest określone z góry. Można go rozważyć, gdy znaczenie mają zależności przestrzenne między tekstem a obrazem. Trzeba jednak sprawdzić, jak publikacja zachowuje się na urządzeniach docelowych. Utrzymanie wyglądu rozkładówki nie wystarczy, jeśli tekst staje się za mały, a powiększanie utrudnia wygodne przechodzenie przez kolejne części.

Przed wyborem wyślij charakterystyczny fragment książki z najbardziej złożonymi elementami. Tabele, przypisy, wiersze i podpisy pod ilustracjami wymagają innych decyzji niż zwykłe akapity. E-book nie musi wyglądać identycznie jak wersja drukowana. Celem jest zachowanie sensu i wygodnego dostępu do treści na ekranie, przy uwzględnieniu możliwości wybranego kanału dystrybucji.

Kiedy wybrać zwykły, a kiedy interaktywny PDF?

PDF zachowuje ustaloną geometrię stron, dlatego jest przydatny przy materiałach, w których układ stanowi ważną część przekazu. Może służyć do pobrania katalogu lub raportu, ale plik do czytania na ekranie warto przygotować oddzielnie od produkcyjnego PDF dla drukarni. Ten drugi może zawierać elementy techniczne i obrazy o wielkości niepotrzebnej do wygodnego przesyłania publikacji.

Interaktywny PDF zachowuje układ stron, a dodatkowo pozwala przechodzić do rozdziałów z klikalnego spisu treści, korzystać z odsyłaczy i otwierać linki. Sprawdza się przy katalogach, raportach i poradnikach czytanych na komputerze. Funkcje, które ma zawierać plik, warto wymienić już w zapytaniu.

Przy wyborze zapytaj, gdzie odbiorca znajdzie publikację i z jakiego urządzenia skorzysta. Katalog otwierany z wiadomości handlowej ma inne zadanie niż powieść kupowana na czytnik. Jeżeli potrzebujesz kilku wersji, wymień je w zapytaniu od razu. Pozwala to ustalić, jakie elementy można przygotować wspólnie i jakie wymagają oddzielnego opracowania oraz sprawdzenia.

Co z MOBI i plikiem źródłowym?

Amazon KDP nie przyjmuje obecnie nowych ani aktualizowanych plików MOBI: obsługę tej formy dla układu płynnego zakończono wcześniej, a dla stałego 18 marca 2025 roku. Dobór pliku wejściowego trzeba oprzeć na aktualnych wymaganiach konkretnej platformy. Wymagania KDP dotyczą plików przesyłanych do sklepu, a nie wszystkich formatów obsługiwanych przez czytniki Kindle. Jeśli potrzebujesz pliku MOBI, na przykład dla starszych czytników lub innej platformy, przygotuję go razem z EPUB.

Do pracy nad e-bookiem potrzebuję tekstu źródłowego lub materiałów ze składu, a nie gotowego PDF do druku jako jedynej podstawy. Plik źródłowy zachowuje strukturę i umożliwia kontrolowanie treści. Odzyskiwanie tekstu z PDF może wprowadzać błędy w kolejności, przypisach czy podziałach wyrazów. Konwersja z PDF jest możliwa, ale wymaga więcej pracy i dokładniejszej kontroli.

Jak pracuję przy takich publikacjach. Przygotowanie e-booka zaczyna się od 125 zł netto za arkusz wydawniczy, około 40 000 znaków ze spacjami tekstu ciągłego. Jeśli składam również książkę drukowaną, wersję elektroniczną wyceniam jako dodatkowy zakres pracy na wspólnych materiałach. Jej cenę ustalam po obejrzeniu źródeł. Przygotowuję e-booki w formatach EPUB, MOBI i PDF, także w wersji interaktywnej.

Kogo dotyczą przepisy o dostępności?

Polski Akt o Dostępności obejmuje między innymi usługi rozpowszechniania książek elektronicznych świadczone konsumentom. Obowiązuje od 28 czerwca 2025 roku. Ustawa wyłącza usługi oferowane lub świadczone przez mikroprzedsiębiorców. Samo określenie firmy jako „małej” nie rozstrzyga jednak jej statusu ani obowiązków innych podmiotów uczestniczących w dystrybucji.

Przed zamówieniem ustal z wydawcą lub dystrybutorem, kto świadczy usługę i jakie wymagania odnoszą się do publikacji. Dokumentów instytucji publicznych nie oceniaj wyłącznie według tej jednej ustawy, ponieważ mogą podlegać innym obowiązkom. W zapytaniu o wykonanie pliku podaj wymagany standard oraz sposób odbioru. Ogólne hasło „PDF zgodny z przepisami” pozostawia zbyt wiele różnych interpretacji.

Co w praktyce oznacza dostępny plik?

Dostępność polega na umożliwieniu korzystania z treści również osobom używającym technologii wspomagających, na przykład programu odczytującego tekst głosem. Nagłówek powinien mieć rozpoznawalną rolę, a nie tylko większą czcionkę. Tekst alternatywny opisuje istotną informację przekazywaną przez ilustrację. Kolejność czytania musi prowadzić przez treść logicznie, także wtedy, gdy wizualnie strona składa się z kilku obszarów.

Metadane to informacje opisujące publikację, między innymi jej język i właściwości. W EPUB istotne są również informacje o dostępności, a w PDF prawidłowa struktura znaczników określających role elementów. Tabela potrzebuje zrozumiałych powiązań między nagłówkami i danymi. Samo powiększenie liter lub włączenie automatycznego oznaczania podczas eksportu nie rozwiązuje wszystkich tych spraw.

Opisy ilustracji najlepiej przygotować z udziałem autora. Ta sama fotografia może pełnić funkcję dokumentacyjną, instruktażową albo dekoracyjną, więc potrzebny opis zależy od kontekstu. Podobnie wykres wymaga zrozumienia wniosku, który ma przekazać. Przy planowaniu materiałów warto od razu oznaczyć te elementy, aby na końcu nie zbierać od nowa informacji od kilku osób odpowiedzialnych za publikację.

Jak zaplanować sprawdzanie e-booka?